Szczegółowe zasady użytkowania i ochrony przyrody oraz szeroko pojętego środowiska regulują ustawy oraz akty niższego rzędu - rozporządzenia wydawane przez Radę Ministrów, poszczególnych ministrów oraz wojewodów, a także uchwały podejmowane przez sejmiki województw oraz rady powiatów i gmin (miast). Ustawy oraz rozporządzenia ministrów i Rady Ministrów publikowane są w Dzienniku Ustaw i Monitorze Polskim, natomiast rozporządzenia wojewodów, uchwały sejmiku województwa oraz uchwały rad gmin (miast) i powiatów - w dziennikach urzędowych województw.

Duża różnorodność form działalności człowieka, wiążących się bezpośrednio z eksploatacją przyrody i środowiska, bądź w różnym stopniu na nie oddziałujących sprawia, że regulacje prawne, dotyczące szeroko rozumianej problematyki ochrony środowiska i przyrody, zawarte są w dziesiątkach różnych aktów prawnych. Sporym utrudnieniem w stosowaniu prawa jest nie tylko duża ilość obowiązujących aktów regulacyjnych, ale także częste ich zmiany. Dla ustalenia aktualnego stanu prawnego niezbędne jest systematyczne przeglądanie Dziennika Ustaw i Monitora Polskiego (np. na stronach internetowych Sejmu) oraz dzienników urzędowych województw (Dziennik Urzędowy Województwa Śląskiego - na stronie Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego w Katowicach). Uchwały Sejmiku Województwa Śląskiego znaleźć można pod adresem: www.silesia-region.pl.

Poniżej przedstawiamy wykaz wybranych aktów prawnych, szczególnie przydatnych przy podejmowaniu różnych działań na rzecz ochrony przyrody i środowiska.

Ochrona przyrody

• Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. nr 92 z 2004 r., poz. 880).
• Dyrektywa Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 roku w sprawie ochrony siedlisk naturalnych oraz dzikiej fauny i flory.

Obiekty ochrony przyrody

• Rozporządzenie ministra Środowiska z dnia 21 lipca 2004 w sprawie obszarów specjalnej ochrony ptaków Natura 2000 (t.j. Dz. U. nr 229 z 2004 r., poz. 2313).
• Rozporządzenie ministra Środowiska z dnia 30 marca 2005 r. w sprawie trybu i zakresu opracowania projektu planu ochrony dla obszaru Natura 2000 (t.j. Dz. U. nr 61 z 2005 r., poz. 549).
• Rozporządzenie ministra Środowiska z dnia 16 maja 2005 r. w sprawie typów siedlisk przyrodniczych oraz gatunków roślin i zwierząt, wymagających ochrony w formie wyznaczenia obszarów Natura 2000 (t.j. Dz. U. nr 94 z 2005 r. poz. 795).
• Rozporządzenie ministra Środowiska z dnia 30 marca 2005 r. w sprawie rodzajów, typów i podtypów rezerwatów przyrody. (t.j. Dz. U. nr 60 z 2005 r., poz. 533).
• Rozporządzenie ministra Środowiska z dnia 12 maja 2005 r. w sprawie sporządzania projektu planu ochrony dla parku narodowego, rezerwatu przyrody i parku krajobrazowego, dokonywania zmian w tym planie oraz ochrony zasobów, tworów i składników przyrody (t.j. Dz. U. nr 94 z 2005 r., poz. 794).
• Rozporządzenie ministra Środowiska z dnia 10 grudnia 2004 r. w sprawie wzorów tablic (t.j. Dz. U. nr 268 z 2004 r., poz. 2665).
• Obwieszczenie wojewody śląskiego z dnia 2 stycznia 2002 r. w sprawie ogłoszenia wykazu rezerwatów przyrody (t.j. Dz. Urz. Woj. Śl. nr 1 z 2002 r., poz. 1).

Ochrona roślin i grzybów

• Rozporządzenie ministra Środowiska z dnia 9 lipca 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących grzybów objętych ochroną (t.j. Dz. U. nr 168 z 2004 r., poz. 1765).
• Rozporządzenie ministra Środowiska z dnia 9 lipca 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących roślin objętych ochroną (t.j. Dz. U. nr 168, z 2004 r., poz. 1764).

Ochrona zwierząt

• Rozporządzenie ministra Środowiska z dnia 28 września 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną (t.j. Dz. U. nr 220 z 2004 r. poz. 2237).
• Rozporządzenie ministra Środowiska z dnia 11 marca 2005 r. w sprawie ustalenia listy gatunków zwierząt łownych (t.j. Dz. U. nr 45 z 2005 r., poz. 433).
• Rozporządzenie ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 listopada 2001 r. w sprawie połowu ryb oraz warunków chowu, hodowli i połowu innych organizmów żyjących w wodzie (tekst jednolity Dz. U. nr 138 z 2001 r., poz. 1559).
• Rozporządzenie ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 stycznia 2003 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie połowu ryb oraz warunków chowu, hodowli i połowu innych organizmów żyjących w wodzie (t.j. Dz. U. nr 17 z 2003 r., poz. 160).
• Ustawa z dnia 18 kwietnia 1985 r. o rybactwie śródlądowym (tekst jednolity Dz. U. nr 66 z 1999 r., poz. 750).
• Rozporządzenie ministra Środowiska z dnia 4 października 2002 r. w sprawie wymagań, jakim powinny odpowiadać wody śródlądowe będące środowiskiem życia ryb w warunkach naturalnych (t.j. Dz. U. nr 176 z 2002 r., poz. 1455).
• Ustawa z dnia 13 października 1995 r. Prawo łowieckie (tekst jednolity Dz. U. nr 127 z 2005 r., poz. 1066).
• Dyrektywa Rady 79/409/EWG z dnia 2 kwietnia 1979 roku w sprawie ochrony dzikich ptaków.

Ochrona siedlisk przyrodniczych

• Rozporządzenie ministra Środowiska z dnia 14 sierpnia 2001 r. w sprawie określenia rodzajów siedlisk przyrodniczych podlegających ochronie. (t.j. Dz. U. nr 92 z 2001 r., poz. 1029).

Ochrona terenów zieleni i zadrzewień

• Rozporządzenie ministra Środowiska z dnia 22 września 2004 r. w sprawie trybu nakładania administracyjnych kar pieniężnych za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia oraz zniszczenie terenów zieleni, zadrzewień albo drzew lub krzewów (t.j. Dz. U. nr 219 z 2004 r., poz. 2229).
• Rozporządzenie ministra Środowiska z dnia 13 października 2004 r. w sprawie opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew (t.j. Dz. U. nr 228 z 2004 r., poz. 2306).
• Obwieszczenie ministra Środowiska z dnia 28 października 2004 r. w sprawie stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów oraz kar za zniszczenie zieleni na rok 2005 (t.j. Dz. U. nr 44 z 2005 r., poz. 779).

Ochrona środowiska

• Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (t.j. Dz. U. nr 62 z 2001 r., poz. 627 z późn. zm.).
• Ustawa z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (tekst jednolity Dz. U. nr 121 z 2004 r., poz. 1266).
• Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2004 r. w sprawie określenia rodzajów przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko oraz szczegółowych uwarunkowań związanych z kwalifikowaniem przedsięwzięcia do sporządzenia raportu oddziaływania na środowisko (t.j. Dz. U. nr 267 z 2004 r., poz. 2573).
• Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 maja 2005 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie określenia rodzajów przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko oraz szczegółowych uwarunkowań związanych z kwalifikowaniem przedsięwzięcia do sporządzenia raportu oddziaływania na środowisko (t.j. Dz. U. nr 92 z 2005 r., poz. 769).

Lasy

• Ustawa z dnia 28 września 1991 r. o lasach (tekst jednolity Dz. U. nr 45 z 2005 r., poz. 435).
• Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na zalesianie gruntów rolnych objętych planem rozwoju obszarów wiejskich (t.j. Dz. U. nr 187 z 2004 r., poz. 1929).
• Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 października 2004 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na zalesianie gruntów rolnych objętych planem rozwoju obszarów wiejskich (t.j. Dz. U. nr 236 z 2004 r., poz. 2362).

Wody

• Dyrektywa 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2000 r. ustanawiająca ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej.
• Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (t.j. Dz. U. nr 115 z 2001 r., poz. 1229 z późn. zm).

Zagospodarowanie przestrzenne

• Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (t.j. Dz. U. nr 80 z 2003 r., poz. 717 z późn. zm.).

Materiał strony opracowano 20 lipca 2005 roku. Autor opracowania: R. Bula.