Klimat jest to typowy dla danego obszaru układ pogód, wyznaczany na podstawie wieloletnich obserwacji. Kształtowany jest pod wpływem wielu czynników, spośród których najważniejsze to: szerokość geograficzna, odległość od morza, wysokość nad poziomem morza, obecność ciepłych bądź zimnych prądów morskich oraz ukształtowanie powierzchni ziemi. Polska, a zatem również województwo śląskie, położone są w strefie klimatu umiarkowanie ciepłego, przejściowego.

W regionalizacji rolniczo-klimatycznej R. Gumińskiego, zmodyfikowanej przez J. Kondrackiego, województwo śląskie położone jest w zasięgu siedmiu regionów, nazwanych dzielnicami: częstochowsko-kieleckiej, tarnowskiej, podkarpackiej, karpackiej, podsudeckiej, wrocławskiej i łódzkiej. Dzielnice te wyróżniono biorąc pod uwagę przede wszystkim ilość opadów, długość okresu wegetacyjnego oraz czas zalegania pokrywy śnieżnej. Do dzielnic najcieplejszych, z długim okresem wegetacyjnym należą dzielnice wrocławska i tarnowska, przy czym w tej drugiej większa jest roczna suma opadów. Największe roczne sumy opadów charakteryzują dzielnicę karpacką, ale jest tam z kolei krótki okres wegetacji. W pozostałych dzielnicach omawiane wskaźniki przyjmują pośrednie wartości. Jest to uzależnione przede wszystkim od wysokości n.p.m. Dla przykładu dzielnica częstochowsko-kielecka ma wyższe opady i dłużej zalega tam pokrywa śnieżna niż na przykład w dzielnicy łódzkiej.

Regionalizacja rolniczo-klimatyczna R. Gumińskiego zmodyfikowana przez J. Kondrackiego

Regionalizacja klimatyczna wg W. Wiszniewskiego i W. Chełkowskiego

Według innej klasyfikacji - regionalizacji klimatycznej W. Wiszniewskiego i W. Chełkowskiego - obszar województwa śląskiego znajduje się w obrębie czterech regionów: Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej, Lubusko-Dolnośląskiego, Łódzko-Wieluńskiego oraz Karpackiego. Regiony powstały poprzez nałożenie na siebie map z różnymi parametrami meteorologicznymi, przy czym za granice regionów przyjęto nie linie, lecz strefy o różnej szerokości. Powstała zatem mapa regionów klimatycznych, ale brak jest ich dokładniejszej charakterystyki.

Odrębną klasyfikację przyjmuje się dla części górskiej województwa. Mieczysław Hess wyznaczył w polskich Karpatach Zachodnich 6 pięter klimatycznych. Zostały one wyróżnione na podstawie średniej temperatury roku i pokrywają się mniej więcej z piętrami roślinnymi, choć nie ściśle, gdyż rozmieszczenie roślin nie zależy wyłącznie od klimatu. Granic między piętrami nie stanowią linie, lecz pasy o szerokości co najmniej kilkudziesięciu metrów i w zależności od lokalnych warunków klimatycznych, przebieg tych granic może być czasami znacznie odchylony od średnich wartości wysokości przedstawionych w zamieszczonej poniżej tabeli.

Piętra klimatyczne w górach (wg Hess, 1965)

W związku z położeniem województwa śląskiego w różnych jednostkach fizyczno-geograficznych - od obszarów nizinnych po górskie, warunki klimatyczne są tu również zróżnicowane. Dodatkowo, na naturalne procesy nakładają się czynniki antropogeniczne, które na terenach zurbanizowanych mogą w dość istotny sposób oddziaływać na poszczególne parametry meteorologiczne.

Głównymi źródłami zanieczyszczeń powietrza na terenach zurbanizowanych są: przemysł, transport, komunikacja oraz paleniska domowe i kotłownie centralnego ogrzewania. Zanieczyszczenie atmosfery jest powodem osłabienia całkowitego promieniowania słonecznego, co jest przyczyną zmiany bilansu cieplnego powierzchni ziemi i dolnych warstw atmosfery. Inny jest również charakter podłoża na omawianych terenach. Zmieniają się tu zatem lokalne warunki klimatyczne.

Dopływ promieniowania słonecznego na najbardziej zurbanizowanym obszarze województwa może być o 25% mniejszy, a usłonecznienie o około 15%. Tym samym zwiększa się liczba dni pochmurnych, a zmniejsza liczba dni pogodnych. Obserwuje się także wzrost temperatury w obrębie miast, w stosunku do terenów otaczających. W przypadku średniej rocznej temperatury powietrza, różnica ta wynosi na omawianym terenie ok. 1,3 ºC, a w przypadku temperatur minimalnych - dochodzi nawet do 5 ºC. Zmniejsza się zatem liczba dni mroźnych.

Na obszarach miejskich niższa jest też wilgotność powietrza, w przypadku wilgotności względnej notuje się różnice rzędu 2-5%. Kolejną konsekwencją zanieczyszczenie atmosfery jest wzrost liczby jąder kondensacji (różnego rodzaju pyłów) utrzymujących się w powietrzu, co przyspiesza i ułatwia powstawanie chmur i w rezultacie zwiększa sumy opadów. W związku z tym notuje się ogólnie wzrost opadów o 5-10%. Wzrasta liczba dni z opadami oraz wyraźnie wzrasta liczba dni z burzami w centrum aglomeracji. Średnia roczna liczba dni z burzami nie przekracza 40. Zdecydowanie mniej odnotowano dni z gradem, średnio maksymalnie około 5. Bardzo znaczący jest wzrost częstości występowania mgieł, gdyż latem wynosi on 30% w stosunku do otoczenia, a zimą nawet 100% w stosunku do otoczenia. Na obszarze województwa śląskiego odnotowuje się średnio w ciągu roku maksymalnie do 110 dni z mgłami. Należy tu zaznaczyć, że mgła jest bardzo niekorzystnym zjawiskiem dla człowieka, gdyż przede wszystkim wraz z utrzymującymi się w niej pyłami i gazami tworzy smog, a ponadto pogarsza samopoczucie, utrudnia komunikację, sprzyja utrzymywaniu się w niej nie tylko zanieczyszczeń ale i drobnoustrojów chorobotwórczych.

Niekorzystnym zjawiskiem jest także zmniejszenie prędkości wiatru na skutek zabudowy w miastach. Miasta zmniejszają prędkość wiatru o około 20-30%, a zwiększają częstość występowania cisz o 5-20%. Obserwuje się również zmianę kierunków wiatrów. Z tych powodów różnego rodzaju zanieczyszczenia mogą się utrzymywać w powietrzu dłużej i osiągać wyższe stężenia.

Materiał strony opracowano 25 lutego 2004 roku. Autor opracowania: D. Serwecińska.