Pustynia Błędowska leży na wschodnim krańcu Wyżyny Śląskiej. Zajmuje ona część rozległego obszaru piasków czwartorzędowych ciągnących się od źródeł Centurii i Białej Przemszy na północy, przez okolice Chechła, Błędowa, Kluczy, Bolesławia, Olkusza, Bukowna, po Sierszę na południu i Maczki na zachodzie. Powierzchnia Pustyni Błędowskiej znajduje się na wysokości od około 325 m n.p.m. na wschodzie do około 302 m n.p.m. w części zachodniej. Od północy pustynia graniczy z wysoką krawędzią Wyżyny Krakowsko-Wieluńskiej, od północnego zachodu przylegają do niej wzgórza zbudowane z dolomitów środkowotriasowych.

Tereny sąsiadujące z pustynią na południu i południowym zachodzie stanowią rozległe obszary piaszczyste o podobnym pochodzeniu i rzeźbie, pokryte lasami sosnowymi. Przebiegająca równoleżnikowo, głęboka dolina rzeki Białej Przemszy, rozcina obszar pustyni na dwie nierówne części o odmiennym ukształtowaniu - część północną o dość monotonnej, wyrównanej powierzchni oraz część południową, której rzeźba urozmaicona jest przez występujące tu niewielkie formy wydmowe.

Ostoja siedliskowa Pustynia Błędowska

Powstanie Pustyni Błędowskiej wiąże się z intensywnym wyrębem lasów na potrzeby hut srebra i ołowiu, zapoczątkowanym w XIII-XIV w. Wycięcie lasów, a następnie użytkowanie zrębów jako pastwisk, nasiliło procesy erozji wietrznej, która doprowadziła do zniszczenia cienkiej warstwy gleby i odsłonięcia luźnych piasków.

Współczesny wygląd tego obszaru znacznie odbiega od stanu z początku XX wieku. Na przeważającym obszarze, pustynia pokryta jest dziś roślinnością. Dominującym typem są wymienione w załączniku I Dyrektywy Siedliskowej murawy napiaskowe z udziałem szczotlichy siwej (murawy szczotlichowe) oraz strzęplicy sinej (murawy z Koelerion glaucae). Znaczne powierzchnie porośnięte są krzewami, głównie wierzbami i jałowcami oraz podrostem sosny i brzozy. Obrzeża pustyni zostały obsadzone monokulturami sosnowymi.

Odmienny charakter ma roślinność doliny Białej Przemszy. Panujące tu, skrajnie różne od pustynnych, warunki siedliskowe i mikroklimatyczne, determinują rozwój roślinności higrofilnej. Wśród zbiorowisk leśnych na uwagę zasługują lasy łęgowe oraz bory i lasy bagienne - siedliska z załącznika I Dyrektywy Siedliskowej. Roślinność nieleśną tworzą przede wszystkim zbiorowiska szuwarowe, fragmenty torfowisk, ziołorośla i łąki wilgotne. Ciekawostką florystyczną doliny Białej Przemszy są występujące tu gatunki górskie objęte ochroną ścisłą - omieg górski i tojad dzióbaty.

Największą osobliwością botaniczną obszaru Pustyni Błędowskiej była warzucha polska, endemit o znaczeniu światowym, która do lat 70. XX wieku rosła w źródliskowym odcinku rzeki Białej. Z wodami Białej Przemszy związane są 2 gatunki zwierząt kręgowych, wymienione w załączniku II Dyrektywy Siedliskowej - minóg strumieniowy i bóbr europejski.

Typy siedlisk przyrodniczych z załącznika I Dyrektywy Siedliskowej

Gatunki zwierząt z załącznika II Dyrektywy Siedliskowej

Mapę opracowaną przez Centrum Informacji o Środowisku UNEP / GRID - Warszawa wykorzystano za zgodą Ministerstwa Środowiska. Materiał strony opracowano 26 stycznia 2004 roku. Autor opracowania: R. Bula, A. Wower.