Natura 2000 Orientacyjne rozmieszczenie ostoi siedliskowych w województwie śląskim - projekt

W załączniku I dyrektywy znalazły się siedliska, które są zagrożone zanikiem w swoim naturalnym zasięgu lub mają niewielki zasięg naturalny, lub stanowią wybitne przykłady typowych cech jednego lub więcej z pięciu regionów biogeograficznych wymienionych w dyrektywie. W załączniku II dyrektywy wymieniono gatunki, które są: zagrożone lub podatne na zagrożenia, rzadkie, endemiczne oraz wymagające specjalnej uwagi ze względu na szczególny charakter ich siedliska lub potencjalne oddziaływanie ich eksploatacji na te siedliska. W pierwszej kolejności ochroną zostały objęte rodzaje siedlisk i gatunki priorytetowe, czyli takie, w stosunku do których Unia Europejska ponosi szczególną odpowiedzialność z powodu zagrożenia zaniknięciem oraz wielkości ich naturalnego zasięgu, mieszczącego się w obrębie europejskich terytoriów państw członkowskich.

Obiekty, w których znajdują się rodzaje siedlisk naturalnych, wymienione w załączniku I i siedliska gatunków wymienione w załączniku II Dyrektywy Siedliskowej, tworzą sieć Specjalnych Obszarów Ochrony pod nazwą Natura 2000, wyznaczaną w oparciu o szczegółowe kryteria. Dla obszarów tych państwa członkowskie ustalają konieczne działania ochronne, pozwalające na zachowanie rodzajów siedlisk i gatunków, dla których obiekt został wyznaczony, w stanie sprzyjającym ochronie lub działania mające na celu odtworzenie takiego stanu.

W 15 krajach Unii Europejskiej wyznaczono dotychczas ponad 10 600 Specjalnych Obszarów Ochrony, które zajmują ponad 368 000 km² powierzchni (informację o aktualnym stanie desygnowania ostoi siedliskowych w krajach Unii Europejskiej można odnaleźć na stronie internetowej Komisji Europejskiej.

W Polsce wytypowano wstępnie 231 ostoi siedliskowych, w tym 11 położonych w całości w granicach województwa śląskiego (Bagna Antoniów-Łęknice, Beskid Śląski, Beskid Żywiecki, Dolina Górnej Wisły, Lasy Kobiórsko-Pszczyńskie, Ostoja Częstochowska, Ostoja Jurajska, Sodowa Góra, Stawy Łężczok, Suchy Młyn, Sztolnie Blachówka) oraz 6 ostoi, które tylko częściowo zlokalizowane są w jego granicach (Babia Góra i Pasmo Policy, Dolina Potoku Żabnik, Lasy Turawskie, Lasy Włoszczowskie, Ostoja Środkowojurajska, Załęczański Łuk Warty). Ich łączna powierzchnia wynosi około 138 468 ha (ok. 11,3% powierzchni województwa).

W wyniku weryfikacji wstępnych danych, przygotowanych przez Instytut Ochrony Przyrody PAN w Krakowie - krajowego koordynatora wyznaczania specjalnych obszarów ochrony do sieci Natura 2000, Wojewódzki Zespół Realizacyjny (WZR) w Katowicach zarekomendował 9 ostoi (Beskid Śląski, Beskid Żywiecki, Ostoja Częstochowska = Olsztyńsko-Mirowska, Ostoja Jurajska = Złotopotocka, Ostoja Środkowojurajska, Sodowa Góra, Stawy Łężczak = Stawy Łężczok, Suchy Młyn, Sztolnie Blachówka = Podziemia Tarnogórsko-Bytomskie). WZR zaproponował dodatkowo ostoję Park Krajobrazowy Stawki, a Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska i Centrum Informacji Chiropterologicznej Instytutu Systematyki i Ewolucji Zwierząt PAN w Krakowie - ostoję Szachownica. Ponadto przedstawiciele World Wide Found i Dolnośląskiej Fundacji Ekorozwoju wystąpili z wnioskiem do WZR o wyznaczenie ostoi Graniczny Meander Odry, a Stowarzyszenie Bios z Opola zaproponowało dwie ostoje: "Las koło Tworkowa" i Brzezie (Świerkosz K., Obrdlik P. 2002. Natura 2000 w dolinie Odry czyli Odrą do Europy. Dolnośląska Fundacja Ekorozwoju, Wrocław). Koordynator krajowy zadecydował o wprowadzeniu na listę ogólnopolską 10 obszarów, natomiast nie podjął jeszcze ostatecznej decyzji dotyczącej trzech ostoi: Morzyk - dla ochrony czynnych tufów wapiennych i Ostoja Goczałkowicka - dla restytucji marsylii czterolistnej, zgłoszone dodatkowo przez Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska, oraz Park Krajobrazowy Stawki - dla ochrony fauny bezkręgowców. W poniższej tabeli przedstawiono podstawowe dane o tych ostojach.

Wykaz Specjalnych Obszarów Ochrony wyznaczonych w województwie śląskim przez Wojewódzki Zespół Realizacyjny i Instytut Ochrony PAN w Krakowie

W wyniku weryfikacji materiałów otrzymanych z WZR w Katowicach i z Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska oraz w oparciu o posiadaną bazę danych SOO, Instytut Ochrony Przyrody PAN w Krakowie dokonał kolejnej delimitacji ostoi siedliskowych w województwie śląskim. W poniższej tabeli podano podstawowe dane o ostojach siedliskowych wytypowanych przez koordynatora krajowego w województwie śląskim.

Wykaz Specjalnych Obszarów Ochrony wytypowanych wstępnie w województwie śląskim przez Instytut Ochrony Przyrody PAN w Krakowie

W oparciu o wyniki badań hydrogeologicznych prowadzonych przez dr. A. Tyca z Uniwersytetu Śląskiego opracowano i wysłano do koordynatora krajowego z końcem 2002 roku jeszcze jeden standardowy formularz danych dla proponowanej ostoi Las Grabicz, celem ochrony największego i najlepiej wykształconego w województwie śląskim obszaru źródliskowego z czynnymi tufami wapiennymi.

Informacje o aktualnym stanie desygnowania ostoi siedliskowych w Polsce można uzyskać, pisząc na adres Instytutu Ochrony Przyrody PAN.

Materiał strony opracowano 9 stycznia 2003 roku. Autor opracowania: J. B. Parusel.