Potencjalna roślinność naturalna opisuje ekologiczną specyfikę siedlisk w stanie takim, w jakim się one w danym momencie znajdują, to jest z uwzględnieniem wszystkich istotnych i trwałych przekształceń w siedlisku, jakie zostały wprowadzone przez człowieka.

W granicach województwa śląskiego stwierdzono występowanie 32 jednostek potencjalnej roślinności naturalnej. Poniżej przedstawiono ich charakterystykę.

• Ols środkowoeuropejski (Carici elongatae-Alnetum sensu lato = Ribo nigri-Alnetum: mezo- i eutroficzne zbiorowisko z wyraźną strukturą kępkowo-dolinkową runa i Sphagno squarrosi-Alnetum: ubogie mezotroficzne zbiorowisko z obfitym występowaniem torfowców oraz z udziałem oligotroficznych gatunków torfowisk przejściowych i borów) - bagienne lasy z panującą olszą czarną Alnus glutinosa, wykształcające się na glebach torfowych, w bezodpływowych zagłębieniach terenu. Głównym czynnikiem siedliskotwórczym jest zasilanie przez wody opadowe, przy niskim poziomie wód gruntowych, lub przez wysoko stojące wody gruntowe.
• Niżowe nadrzeczne łęgi wierzbowo-topolowe w strefie zalewów periodycznych (kompleks dynamiczny: Salici-Populetum, Salicetum triandro-viminalis i in.) - zbiorowiska leśne z panującą wierzbą białą Salix alba i wierzbą kruchą Salix fragilis oraz domieszką topoli czarnej Populus nigra, topoli białej Populus alba, występujące na piaszczystych aluwiach większych rzek niżowych, w zasięgu wysokich stanów wody (Salici-Populetum) oraz zaroślowe - z panującą wierzbą wiciową Salix viminalis, wikliną Salix purpurea i wierzbą trójpręcikową Salix triandra, występujące na aluwiach i brzegach rzek (Salicetum triandro -viminalis).
• Niżowe nadrzeczne łęgi jesionowo-wiązowe w strefie zalewów epizodycznych (Ficario-Ulmetum typicum) - wielogatunkowy las złożony z: jesionu Fraxinus excelsior, wiązu pospolitego Ulmus minor, dębu szypułkowego Quercus robur z domieszką olszy czarnej, wiązu górskiego Ulmus glabra i szypułkowego Ulmus laevis, występujący na skrzydłach dolin wielkich rzek, w strefie epizodycznych zalewów, na glebie typu próchniczej i wilgotnej mady.
• Niżowy łęgowy las wiązowo-dębowy siedlisk wodogruntowych poza strefą zalewów rzecznych (Ficario-Ulmetum chrysosplenietosum) - wielogatunkowy las złożony z: jesionu, wiązu pospolitego, dębu szypułkowego z domieszką olszy czarnej, wiązu górskiego i bezszypułkowego, występujący w rozległych zagłębieniach, w dolinach mniejszych rzek i cieków, na żyznym podłożu gliniastym z wysokim poziomem wody w glebie oraz spływem powierzchniowym. W runie przeważają eutroficzne byliny dwuliścienne, charakterystyczny jest udział geofitów wiosennych.
• Niżowe łęgi olszowe i jesionowo-olszowe siedlisk wodogruntowych, okresowo lekko zabagnionych (Circaeo-Alnetum) - eutroficzne i wybitnie higrofilne lasy z panującą olszą czarną i domieszką jesionu, wykształcające się na siedliskach lekko zabagnionych, w dolinach wolno płynących cieków wodnych. W runie o charakterze ziołoroślowym występuje stała domieszka gatunków olsowych i szuwarowych.
• Podgórska nadrzeczna olszyna zalewowa z olszą szarą (Alnetum incanae) - łęg nadrzeczny obszarów górskich z panującą w drzewostanie olszą szarą Alnus incana, z domieszką: świerka Picea abies, wierzby kruchej, jesionu i jaworu Acer pseudoplatanus. Występuje na współczesnych terasach aluwialnych mniejszych i większych rzek, w ich odcinkach górskich. Czynnikiem determinującym jest częsty lub coroczny zalew przez wody powodziowe o dużej sile transportowej. Bogate florystycznie runo ma charakter ziołoroślowy, z udziałem gatunków przechodzących z klasy ziołorośli wysokogórskich (Betulo-Adenostyletea).
• Podgórskie przystrumykowe łęgi jesionowe (Carici remotae-Fraxinetum, Astrantio-Fraxinetum i in.) - zbiorowiska z panującym jesionem, występujące na obszarach źródliskowych, w dolinach szybko płynących strumieni i potoków (Carici remotae-Fraxinetum) lub na skrzydłach dolin rzecznych (Astrantio-Fraxinetum), na żyznych madach. W drzewostanie - obok jesionu - występuje olsza szara i olsza czarna, w runie spotykane są gatunki górskie, takie jak np.: jarzmianka większa Astrantia major, świerząbek orzęsiony Chaerophyllum hirsutum, trybula lśniąca Anthriscus nitida, liczydło górskie Streptopus amplexifolius.
• Grądy subkontynentalne lipowo-dębowo-grabowe (Tilio-Carpinetum) - wielogatunkowe lasy liściaste w typie lasu świeżego i wilgotnego, z dominacją dębu szypułkowego i graba Carpinus betulus, z udziałem: buka Fagus sylvatica, lipy drobnolistnej Tilia cordata, świerka i jodły Abies alba. W województwie występują w odmianie geograficznej małopolskiej z bukiem i jodłą, w formie wyżynnej zróżnicowanej na dwie jednostki: serię ubogą i żyzną oraz w formie podgórskiej - także z dwiema jednostkami: serią ubogą i żyzną.
• Niżowo-wyżynne eutroficzne lasy jodłowe z grabem i dębem zwane czarnym lasem - zbiorowisko w typie siedliskowym wyżynnego boru mieszanego z panującą jodłą, domieszką świerka, sosny Pinus sylvestris, dębu szypułkowego i grabu. W runie zaznacza się udział gatunków górskich oraz leśnych gatunków niżowych, w tym m.in. przechodzących z zespołów grądowych.
• Żyzna buczyna niżowa (Melico-Fagetum) - najuboższa postać żyznej buczyny, która wykształca się na glebach świeżych, brunatnych wyługowanych lub płowych. W drzewostanie dominuje buk, w nieznacznej domieszce może występować jawor. W runie brak jest gatunków górskich.
• Żyzna buczyna sudecka (Dentario enneaphylli-Fagetum); forma podgórska - żyzny las bukowy, zajmujący siedliska w typie lasu świeżego i wilgotnego, wykształcający się na glebach wapniowcowych, z obecnością żywca dziewięciolistnego Dentaria enneaphyllos w runie.
• Żyzna buczyna karpacka (Dentario glandulosae-Fagetum) - żyzna buczyna górska z bukiem i jodłą w drzewostanie. Wykształca się na eutroficznych glebach brunatnych. Charakterystyczny jest zwarty, wysokopienny drzewostan, bardzo słabo rozwinięta warstwa krzewów, dość niskie i zwarte runo z żywcem gruczołowatym Dentaria glandulosa. Występuje w województwie w odmianie zachodniokarpackiej, w dwóch jednostkach: w formie podgórskiej i reglowej.
• Wapieniolubne buczyny storczykowe (Cephalanthero-Fagenion) - nie zostały ujęte na mapie potencjalnej roślinności naturalnej. W województwie śląskim występują w niedużych płatach na obszarze Wyżyny Częstochowskiej. Są to lasy bukowe porastające eksponowane, strome zbocza wzgórz wapiennych i rozwijające się na suchych i płytkich glebach wapniowcowych. Charakteryzują się niskim, rozluźnionym drzewostanem złożonym z buka, ze znaczną domieszką dębu szypułkowego, grabu i niekiedy klonu polnego. Warstwa krzewów jest lepiej rozwinięta, niż w innych typach buczyn. W runie charakterystyczna jest obecność światłolubnych i wapieniolubnych gatunków roślin oraz storczyków, m.in.: buławników Cephalanthera sp., kruszczyka szerokolistnego Epipactis helleborine, gnieźnika leśnego Neottia nidus-avis.
• "Kwaśna" buczyna niżowa (Luzulo pilosae-Fagetum) - zbiorowisko z bezwzględną dominacją buka, w typie siedliskowym lasu mieszanego świeżego lub wilgotnego, występujące na ubogim i kwaśnym podłożu, na glebach płowych lub brunatnych wyługowanych i kwaśnych. Cechą charakterystyczną runa jest spory udział kosmatki owłosionej Luzula pilosa i turzycy pigułkowatej Carex pilulifera oraz występowanie gatunków z acidofilnych dąbrów.
• "Kwaśna" buczyna górska (Luzulo nemorosae-Fagetum) - ubogie florystycznie zbiorowisko leśne, w typie siedliskowym lasu mieszanego świeżego lub wilgotnego, z dominacją buka w drzewostanie, z domieszką: jawora, świerka, czasem jodły. Występuje w piętrze regla dolnego, na glebach w typie rankeru lub oligotroficznej gleby brunatnej. Runo ma fizjonomię trawiasto-mszystą, charakterystyczną cechą jest obfite występowanie kosmatki gajowej Luzula luzuloides oraz udział gatunków górskich, takich jak np.: starzec Fuchsa Senecio Fuchsii, przenęt purpurowy Prenanthes purpurea.
• Górskie i podgórskie żyzne lasy jodłowe (Galio-Abietenion) - mezotroficzne zbiorowiska leśne o charakterze górskim, dolnoreglowym z panującą jodłą, wyróżniające się udziałem acidofilnych, oligo-mezotroficznych gatunków przechodzących z klasy Vaccinio-Piceetea.
• Świetlista dąbrowa (Potentillo albae-Quercetum typicum) - zbiorowisko w typie siedliskowym lasu mieszanego, wykształcające się na umiarkowanie żyznych, stosunkowo suchych glebach brunatnych kwaśnych, z dominacją dębu bezszypułkowego Quercus petrea oraz stałą naturalną domieszką sosny w drzewostanie. Wyróżnia się stałym udziałem w runie gatunków ciepłolubnych i światłożądnych.
• Niżowa dąbrowa acidofilna typu środkowoeuropejskiego (Calamagrostio-Quercetum petraeae) - zbiorowiska w typie siedliskowym boru mieszanego, wykształcające się na glebach świeżych, z panującym dębem bezszypułkowym w drzewostanie, w których runie przeważają ogólnoleśne acidofilne gatunki (np: trzcinnik leśny Calamagrostis arundinacea, śmiałek pogięty Deschampsia flexuosa, pszeniec zwyczajny Melampyrum pratense, orlica pospolita Pteridium aquilinum), z udziałem kłosówki miękkiej Holcus mollis i jastrzębców Hieracium sp.
• Kontynentalny bór mieszany (Pino-Quercetum = Querco roboris-Pinetum) - mezotroficzne zbiorowisko leśne, z udziałem w drzewostanie sosny oraz dębu, nawiązujące florystycznie i siedliskowo z jednej strony do borów sosnowych, a z drugiej do zbiorowisk z klasy Querco-Fagetea - ciepłolubnych dąbrów i uboższych postaci grądów.
• Suboceaniczne śródlądowe bory sosnowe w kompleksie: boru świeżego Leucobryo-Pinetum (na siedliskach świeżych z niskim poziomem wody gruntowej), boru suchego Cladonio-Pinetum (na siedliskach suchych i ubogich, z bardzo niskim poziomem wody gruntowej) i boru wilgotnego Molinio-Pinetum (na siedliskach ubogich, z wysokim i zmiennym w ciągu roku poziomem wody w glebie) - są to acidofilne oligo- i mezotroficzne zbiorowiska borowe, z dominacją sosny w drzewostanie i z runem krzewinkowo- lub trawiasto-mszystym.
• Kontynentalny bór bagienny (Vaccinio ulginosi-Pinetum) - zbiorowisko w typie siedliskowym boru bagiennego, z panującą sosną w drzewostanie oraz obfitym występowaniem w runie borówki bagiennej Vaccinium ulginosum i bagna zwyczajnego Ledum palustre. Wykształca się na glebach torfowych w lokalnych, bezodpływowych zagłębieniach terenu, z okresowo wysokim poziomem wody.
• Podgórski wilgotny bór trzcinnikowy (Calamagrostio villosae-Pinetum) - zbiorowisko w typie siedliskowym boru bagiennego lub wilgotnego, z drzewostanem świerkowo-sosnowym i ubogim florystycznie runem, z dominacją borówki czernicy Vaccinium myrtillus oraz mchów. Cechą charakterystyczną jest stały i obfity udział trzcinnika owłosionego Calamagrostis villosa. Wykształca się na glebach torfiastych, w miejscach obniżonych, płaskich i dość wilgotnych.
• Wyżynne bory jodłowe (Abietetum polonicum) - nie zostały ujęte na mapie potencjalnej roślinności naturalnej. W województwie śląskim stwierdzono nieduże i nieliczne płaty tych zbiorowisk na obszarze Wyżyny Wieluńskiej i w Obniżeniu Liswarty-Prosny. Reprezentują one postać kresową i zubożałą. Są to zbiorowiska w typie siedliskowym wyżynnego boru mieszanego, z panującą jodłą i domieszką świerka. W runie zaznacza się obecność gatunków górskich, takich jak: Blechnum spicant i Calamagrostis villosa.
• Bory (jodłowo-) świerkowe regla dolnego (Vaccinio-Abietenion, Abieti-Piceetum) - zbiorowiska w typie siedliskowym boru górskiego, z drzewostanem jodłowo-świerkowym lub z przewagą jednego z tych gatunków, z niewielką domieszką buka i jaworu. Występują w piętrze regla dolnego, w miejscach podatnych na bielicowanie, np. na płaskich stopniach zboczy lub grzbietach pomiędzy potokami. Runo ma charakter borowy z bardzo nieznacznym udziałem gatunków lasów liściastych.
• Karpackie bory świerkowe regla górnego (Plagiothecio-Piceetum tatricum) - zbiorowiska w typie siedliskowym boru wysokogórskiego, z drzewostanem świerkowym, rozwijające się na podłożu fliszowym lub granitowym w piętrze regla górnego, wyróżniające się udziałem endemicznych gatunków karpackich, m.in. kosmatki żółtawej Luzula luzulina i urdzika karpackiego Soldanella carpatica.
• Karpackie zarośla kosówki (Pinetum mughi carpaticum) - charakterystyczne zbiorowisko zaroślowe w piętrze subalpejskim, powyżej górnej granicy lasu, tworzone przez kosodrzewinę Pinus mugo. Wyróżnia się obecnością endemicznych gatunków karpackich, takich jak: urdzik karpacki i złocień okrągłolistny Leucanthemum waldsteinii. W województwie występuje jedynie na Pilsku.
• Mszary wysokotorfowiskowe (Sphagnetalia magellanici) - zbiorowiska gatunków torfowców z obfitym udziałem krzewinek i roślin o trawiastej fizjonomii. Występują w bezodpływowych zagłębieniach, na podłożu ubogim w składniki pokarmowe, są nawadniane przez wody opadowe.
• Naturalne i półnaturalne wapieniolubne i kserotermiczne murawy tzw. "stepowe" (Festucetalia vallesiacae) - bogate florystycznie zbiorowiska trawiaste ciepłolubnych i wapieniolubnych gatunków roślin, rozwijające się na suchym podłożu o odczynie zasadowym, zasobnym w wapń.

W części niżowej województwa śląskiego potencjalną roślinność naturalną tworzą głównie: subkontynentalne grądy lipowo-dębowo-grabowe, kontynentalne bory mieszane, suboceaniczne śródlądowe bory sosnowe oraz żyzna buczyna sudecka. W części górskiej potencjalnie dominującymi zbiorowiskami są: żyzna buczyna karpacka i bory jodłowo-świerkowe regla dolnego Abieti-Piceetum.

Materiał strony opracowano 15 marca 2004 roku. Autor opracowania: A. Henel.