Związany z migracjami ptaków różny status ich występowania w regionie, prowadzi do wyodrębnienia gatunków lęgowych i nielęgowych: przelotnych (pojawiających się regularnie podczas przelotów i zimowania) oraz zalatujących (pojawiających się nieregularnie, przypadkowo i sporadycznie, czasem stwierdzonych zaledwie jeden raz). W obecnych granicach województwa śląskiego w ciągu ostatnich dwustu lat odnotowano 320 gatunków ptaków, w tym 205 lęgowych (z których 190 gnieździ się współcześnie (miniona dekada), a 15 wyginęło na swoich stanowiskach lęgowych w województwie). W przyszłości można spodziewać się tu naturalnych pojawów oraz lęgów kolejnych gatunków, co wiąże się z ekspansją terytorialną niektórych populacji.

Prawie wszystkie gatunki ptaków podlegają w Polsce ścisłej ochronie gatunkowej, zgodnie z rozporządzeniem ministra Środowiska z dnia 26 września 2001 r. (Dz. U. nr 130 z 2001 r., poz. 1456). Ochroną częściową objęte są jedynie: kormoran, mewa srebrzysta, mewa białogłowa, wrona siwa oraz sroka. Ptaki łowne (czapla siwa, gęś zbożowa, gęś białoczelna, gęgawa, cyraneczka, krzyżówka, głowienka, czernica, jarząbek, kuropatwa, bażant, łyska, słonka, grzywacz) podlegają okresom ochronnym, w myśl przepisów prawa łowieckiego. W obliczu wciąż postępujących przekształceń naturalnego środowiska, zwłaszcza na obszarach gęsto zaludnionych, sama ochrona gatunkowa ptaków i innych grup fauny i flory nie wystarczy, by zapobiec ich zanikaniu. Konieczna jest całościowa ochrona biotopów będących siedliskiem zagrożonych gatunków, na wystarczająco dużych powierzchniach, połączonych korytarzami ekologicznymi. Przykładem dobrego kroku w tym kierunku jest ochrona strefowa wokół gniazd i miejsc bytowania rzadkich gatunków ptaków. W województwie śląskim zastosowano ją dla bociana czarnego, bielika i cietrzewia. Dzięki temu chronione są nie tylko lęgi ptaków, ale cała biocenoza wokół ich gniazd.

Badania ornitologiczne na terenach województwa śląskiego zaczęły się na przełomie XVI i XVII wieku, dzięki działalności Caspara Schwenckfelda. Obecnie badania awifaunistyczne w poszczególnych częściach województwa kontynuowane są przez:

• Częstochowską Grupę OTOP,
• Górnośląskie Koło Ornitologiczne - Katowickie Koło Sekcji Ornitologicznej Polskiego Towarzystwa Zoologicznego,
• Ornitologiczna Grupa Robocza Doliny Górnej Wisły Czaplon,
• Klub Ornitologów w Bielsku-Białej (kontakt: Jan Król, ul. Sikorówka 164, 43-385 Jasienica, e-mail:janek@befado.com.pl).

Materiał strony opracowano 30 października 2002 roku. Autor opracowania: K. Henel, Zespół Parków Krajobrazowych Województwa Śląskiego, Oddział w Rudach.