Obecny charakter i stan rezerwatu jest w dużym stopniu efektem działalności człowieka. Miejscowa ludność od dawna korzystała z tych stawów. Gospodarka rybacka została tu rozwinięta przez cystersów, którzy osiedlili się w pobliskich Rudach Wielkich w XIII w. i rozpoczęli powiększanie stawów oraz budowę grobli.

Różnorodność siedlisk na terenie rezerwatu odzwierciedla się w bogactwie zbiorowisk roślinnych oraz gatunków fauny i flory. Szatę roślinną reprezentuje 8 zbiorowisk leśnych i zaroślowych oraz 43 zbiorowiska nieleśne - wodne, bagienne i łąkowe. Do najważniejszych zbiorowisk leśnych należą: grąd subkontynentalny, łęg wiązowo-jesionowy, olszowy łęg przypotokowy i ols porzeczkowy. Pośród zbiorowisk nieleśnych na uwagę zasługują zbiorowiska roślinności wodnej, m.in. zespół kotewki orzecha wodnego i zespół lilii wodnych. Zbiorowiska strefy przybrzeżnej tworzą szuwary: pałki szerokolistnej, pałki wąskolistnej, turzycowe oraz trzcinowe. Zbiorowiska łąkowe reprezentowane są m.in. przez ubogą łąkę trzęślicową, łąkę z sitowiem leśnym oraz łąkę rajgrasową. Na terenie rezerwatu występuje 537 gatunków roślin naczyniowych, w tym 22 objętych ochroną gatunkową ścisłą i 8 częściową. Na stawach zobaczyć można podlegające ochronie ścisłej: grzybienie białe, grążele żółte, wodną paproć - salwinię pływającą oraz, zagrożoną wyginięciem w skali kraju, kotewkę orzecha wodnego. W runie leśnym wyróżniają się chronione ściśle geofity wiosenne, takie jak: śnieżyczka przebiśnieg i cebulica dwulistna. Do osobliwości florystycznych rezerwatu należy bardzo rzadki gatunek storczyka - kruszczyk połabski, który ma tutaj jedno z trzech stanowisk w województwie śląskim.

Ponadto, na terenie rezerwatu stwierdzono: 11 gatunków mszaków, 222 gatunki grzybów wielkoowocnikowych, w tym 4 gatunki grzybów będących pod całkowitą ochroną - podgrzybka pasożytniczego, flagowca olbrzymiego, żagwicę listkowatą oraz sromotnika bezwstydnego. Badania fauny bezkręgowców wykazały: 18 gatunków ważek, 10 gatunków trzmieli, 153 gatunki ryjkowców i 37 gatunków motyli dziennych.

Zwierzęta kręgowe w Łężczoku są reprezentowane przez: 13 gatunków ryb, 11 gatunków płazów, 4 gatunki gadów, 211 gatunków ptaków oraz 30 gatunków ssaków. Spośród płazów na uwagę zasługują: kumak nizinny i grzebiuszka, traszki - grzebieniasta i zwyczajna, ropuchy - szara i zielona oraz rzekotka drzewna. Przedstawicielami harpetofauny na terenie rezerwatu są: jaszczurka zwinka i żyworódka, żmija zygzakowata oraz zaskroniec zwyczajny, którego często można spotkać na groblach.

Najliczniejszą grupą kręgowców są ptaki. Ze względu na bogactwo awifauny, Łężczok znalazł się na liście ostoi ptaków w Polsce. Na tym terenie obserwowanych było 211 gatunków ptaków, w tym 121 lęgowych i prawdopodobnie lęgowych. Znaczną część rezerwatu zajmują stawy, stąd gnieździ się tutaj wiele gatunków ptaków wodnych. W okresie lęgowym można zobaczyć m.in.: perkoza dwuczubego, zausznika, bąka, bączka, gęgawę oraz kaczki - krakwę, cyrankę, płaskonosa, hełmiatkę, głowienkę i czernicę. Rezerwat jest obecnie jednym z trzech miejsc regularnego gniazdowania hełmiatki w kraju. W sezonie lęgowym była tu obserwowana, zanikająca w kraju, kaczka podgorzałka. W ostatnich latach obszar ten spełnia szczególnie ważną rolę podczas przelotu gęsi zbożowych i białoczelnych, które znajdują tutaj dogodne miejsca do żerowania na pobliskich polach i odpoczynku na stawach. Ponadto stawy są ważną bazą żerowiskową dla pary bielików. W strarodrzewiach rezerwatu licznie gniazduje strumieniówka i muchołówka białoszyja, gnieździ się też bocian czarny. Podczas przelotów zaobserwowano w rezerwacie tak rzadkie w Polsce gatunki, jak: czapla purpurowa, czapla modronosa, warzęcha, bernikla białolica, bernikla rdzawoszyja, kaniuk (jedyne stwierdzenie w Polsce), orzełek, szablodziób i rybitwa białowąsa.

Fauna ssaków reprezentowana jest m.in. przez: tchórza, lisa, kunę domową, łasicę łaskę, borsuka, sarnę, dzika. Przedstawicielem ssaków owadożernych jest ryjówka aksamitna. Interesującą grupą ssaków związanych z rezerwatem są nietoperze. W rezerwacie wykazano 10 gatunków tych zwierząt, spośród 22 stwierdzonych w kraju. Są to: nocek duży, nocek Natterera, nocek wąsatek, nocek Brandta, nocek rudy, karlik malutki, karlik większy, borowiec wielki, borowiaczek i gacek brunatny. Na uwagę zasługuje duży udział borowiaczka w chiropterofaunie rezerwatu, gatunku narażonego w Polsce na wyginięcie (kategoria VU w Polskiej czerwonej księdze zwierząt).

Tak duża różnorodność gatunków roślin i zwierząt występujących w rezerwacie Łężczok powoduje, iż obiekt ten należy do najcenniejszych przyrodniczo obszarów w województwie śląskim i wymaga ochrony.

Materiał strony opracowano 15 marca 2004 roku. Autor opracowania: A. Henel.