 |
Berberys zwyczajny
fot. J. B. Parusel |
|
|
 |
Olcha czarna
fot. J. B. Parusel |
|
|
 |
Wawrzynek wilczełyko
fot. K. Henel |
|
|
 |
Zdrojówka rutewkowata
fot. J. B. Parusel |
|
|
 |
Starzec kędzierzawy
fot. J. B. Parusel |
|
|
Specyficzne położenie województwa
śląskiego w obrębie jednostek fizyczno-geogaficznych o
odmiennej historii, budowie geologicznej, rzeźbie i klimacie
determinuje bogactwo i różnorodność świata roślin. Odnotowano
tu ponad 1 900 gatunków roślin nasiennych (okryto- i
nagonasiennych), w tym 135 objętych ochroną
gatunkową w Polsce (110 chronionych ściśle i 25 częściowo).
Największą grupę stanowią gatunki rodzime, rosnące w różnych
typach zbiorowisk roślinnych charakterystycznych dla naszej strefy
klimatycznej. Poza tym spotykamy tu znaczną liczbę roślin obcego
pochodzenia. Część z nich dotarła na nasze ziemie w okresie
polodowcowym wraz z rozwojem rolnictwa, np. niektóre pospolite
chwasty, jak: chaber bławatek, fiołek polny, ostróżeczka polna.
Inne przybyły po odkryciu Ameryki i innych kontynentów wraz z
rozwojem wymiany handlowej, np. moczarka kanadyjska, nawłoć późna,
bieluń dziędzierzawa. Obie te grupy "obcych przybyszów"
zadomowiły się już w naszej florze i są obecnie trwałym
elementem krajobrazu. Najmłodsza grupa "przybyszów" to
tzw. efemerofity - zbiegłe z upraw rośliny ozdobne lub użytkowe,
bądź rośliny zawleczone przypadkowo podczas transportu innych
towarów. Niektóre z nich okazują się czasami bardzo ekspansywne.
Wkraczają na siedliska naturalne i stanowią zagrożenie dla
naszych gatunków rodzimych, jako ich konkurenci.
Największą osobliwością florystyczną województwa są
stanowiska 2 endemitów Polski: warzuchy
polskiej i przytulii
krakowskiej. Endemity to gatunki, których występowanie w skali
świata ograniczone jest do stosunkowo niewielkiego regionu.
Warzucha polska i przytulia krakowska należą do tzw. neoendemitów,
które wyodrębniły się jako gatunki, podgatunki lub odmiany
dopiero w okresie polodowcowym i z uwagi na specyfikę zajmowanych
siedlisk oraz biologię rozwoju, nie zdołały się rozprzestrzenić
na większym obszarze. Występowanie obydwu tych roślin ograniczone
jest do obszaru Polski, a obecnie wyłącznie do granic naszego
województwa. Oznacza to, iż poza tym terenem nie spotkamy ich
nigdzie na świecie. Stanowią więc unikalny i niepowtarzalny
element flory nie tylko naszego województwa, ale także kraju. Poza
nimi, na terenie województwa śląskiego rosną (głównie w
Beskidach, ale czasami także na stanowiskach niżowych) endemity
oraz subendemity zachodniokarpackie (np. urdzik karpacki, świerzbnica
karpacka) oraz ogólnokarpackie (np. dzwonek piłkowany, lepiężnik
wyłysiały, żywokost sercowaty, żywiec gruczołowaty).
Przez region śląski przebiegają granice zasięgów wielu
gatunków roślin. Granicę wschodnią osiągają tu m.in. róża
francuska, turzyca Davalla, czartawa pośrednia; zachodnią - wiśnia
karłowata, szczodrzeniec ruski; południowo-wschodnią - wrzosiec
bagienny; południową - mącznica lekarska; północną - kłokoczka
południowa, cieszynianka wiosenna, omieg górski, liczydło
górskie. Znajdują się tu jedyne w Polsce miejsca występowania
tojada lisiego i wilczomlecza pstrego oraz stanowiska roślin
niezwykle rzadkich w skali kraju, np. języczki syberyjskiej,
storczyka bladego i wątlika błotnego.
Stan poznania zasobów flory naczyniowej, pomimo prowadzonych na
tym terenie od ponad stu lat badań, jest wciąż niedostateczny.
Tymczasem dobre rozpoznanie świata roślin
jest jednym z warunków niezbędnych do prowadzenia działań
ochronnych. Na obszarze województwa śląskiego, gdzie działalność
człowieka odbija się wyraźnym piętnem na środowisku
przyrodniczym, jest to szczególnie ważne. Zaburzenia stosunków
wodnych oraz przekształcenia powierzchni ziemi na znacznych
obszarach, zabudowa i dewastacja terenów cennych przyrodniczo, a
także synantropizacja szaty roślinnej - to główne przyczyny
zanikania gatunków najbardziej wrażliwych i najrzadszych.
Materiał strony opracowano 30 września 2002
roku. Autor opracowania: R. Bula. |